Chcesz schudnąć przed Sylwestrem?
Kup Teraz a 30 dniową dietę otrzymasz za darmo!
Tylko 137 zł TRIZER + indywidualna dieta
Forum Strona Główna -> ENCYKLOPEDIA WIEDZY WSZELAKIEJ -> NARRATOLOGIA
Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat 
NARRATOLOGIA
PostWysłany: 23 Lut 2007 10:15
Administrator
ADMIN

 
Dołączył: 28 Maj 2005
Posty: 6577
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 13 razy
Ostrzeżeń: 0/2
Skąd: Gdańsk





Narratologia


Z Wikipedii

Narratologia dział poświęcony badaniom nad opowiadaniem fabuł (literackim - ustnym bądź pisanym, filmowym, komiksowym i każdym innym). Badania narratologiczne oparte są na metodzie strukturalnej. Centralne dla narratologii jest rozróżnienie treści fabularnej danego tekstu od jego struktury formalnej. Badania narratologiczne szczególny nacisk kładą na drugi z tych komponentów, podkreślając, że to właśnie struktura jest elementem każdorazowo generującym sens (treść fabularną). Badanie struktury formalnej jest tu rozumiane jako wyodrębnienie zestawu pewnych elementów fabularnych (postaci, wydarzenia) i relacji, które zachodzą między nimi (chronologia i inne zależności), a także analiza występowania w tekście pewnych kategorii gramatycznych (np. czasu) i ich wpływu na znaczenie (fabułę). Do tak rozumianej analizy nie należą np. badania nad stylem. Narratologia jest często błędnie tak właśnie rozumiana - jako nauka o stylach, o formie językowej, o tym, co po polsku nazywa się "narracją" (ang. narration) - podczas gdy w istocie jest ona nauką o "fabule" czy też "opowiadaniu" (ang. narrative).
Za najważniejszego prekursora narratologii uważa się na ogół Władimira Proppa - jego Morfologia bajki jest przykładem klasycznej analizy narratologicznej. Na podstawie dużego korpusu tekstów Propp wyprowadza zestaw reguł rządzących uporządkowaniem wewnętrznym rosyjskiej bajki magicznej. Drobiazgowa analiza narratologiczna (avant la lettre) doprowadziła Proppa do rozpoznania stałego, skończonego zestawu 39 elementów ("morfemów"), z których można zbudować każdą bajkę. Sens bajki, jej ostateczna "tożsamość" wynika wyłącznie z tego, w jaki sposób składniki te zostaną uporządkowane i shierachizowane - przy czym możliwe są pewne wariacje, tzn. pomijanie niektórych elementów. Jedynym niezmiennikiem okazuje się tu porządek: określone wydarzenia muszą zawsze zachodzić w pewnej kolejności, nawet jeśli niektóre zostaną pominięte. Także opis znaczenia postaci można dalece uprościć. Okazuje się, że ze względu na sens bajki nie jest np. istotna szczegółowa charakterystyka postaci, a jedynie ich funkcja - przede wszystkim to, czy pomagają, czy też przeszkadzają głównemu bohaterowi.
Inną prekursorką narratologii była Olga Frejdenberg, której precyzyjne analizy fabuł tekstów antycznych oparte były na założeniach podobnych do Proppowskich. Kontynuatorem Proppowskiego myślenia o literaturze oralnej jest Claude Lévi-Strauss, którego analizy mitów są kolejnym klasycznym przykładem badań narratologicznych. Również typologie fabuł Arystotelesa są w jakiś sposób narratologiczne, bowiem Arystoteles ściśle oddziela warstwę zdarzeniową (typologia fabuł oparta na binarnej opozycji szczęście-nieszczęście) od językowej. Tym, co wyróżnia nowoczesną narratologię na tle dokonań jej rozmaitych prekursorów, jest dążenie do ścisłej formalizacji wyników (nawiązywanie do logiki matematycznej i semiotyki logicznej) oraz do wyczerpującego opisu danego korpusu tekstów.

Sławnymi narratologami są (lub bywali) także:

Claude Bremond, Roland Barthes, Gérard Genette, Algirdas Julien Greimas, Tzvetan Todorov, Christian Metz, Umberto Eco, Seymour Chatman, Gerald Prince, Jonathan Culler, Mieke Bal, Roger Fowler, Shlomith Rimmon-Kenan.

Narratologię uznaje się za poddziedzinę semiotyki. Termin "narratologia" (franc. narratologie) ukuł w 1969 roku Tzvetan Todorov.

Bibliografia
Arystoteles Poetyka, wiele wydań.
• Roland Barthes Dyskurs historii, "Pamiętnik Literacki" 1984 z. 3.
• Roland Barthes S/Z, Warszawa 1999.
• Roland Barthes Wstęp do analizy strukturalnej opowiadań, "Pamiętnik Literacki" 1968 z. 4.
• Claude Bremond Kombinacje syntaktyczne między funkcjami a sekwencjami narracyjnymi, "Pamiętnik Literacki" 1968 z. 4.
• Olga Frejdenberg [na okładce: Freudenberg] Semantyka kultury, Kraków 2005.
• Wincenty Grajewski Jak czytać utwory fabularne?, Warszawa 1980.
• Wincenty Grajewski Maszyny dialogowe, Kraków 2003.
• Algirdas Julien Greimas Elementy gramatyki narracyjnej, "Pamiętnik Literacki" 1984 z. 4.
• Claude Lévi-Strauss Analiza morfologiczna bajki rosyjskiej, "Pamiętnik Literacki" 1968 z. 4.
• Claude Lévi-Strauss Antropologia strukturalna, Warszawa 19701, 20002.
• Narratologia, red. M. Głowiński, Gdańsk 2004. [W antologii tej wymieszano teksty na temat prawdziwej narratologii z analizami narracji.]
• Władimir [na okładce: Włodzimierz] Propp Morfologia bajki, Warszawa 1976.


Intertekstualność


Z Wikipedii

Intertekstualność – pojęcie wywodzi się od Julii Kristevy, badaczki prac Michała Bachtina. W rozumieniu węższym "tekstualność" oznacza dosłownie badanie tekstu, natomiast "intertekstualność" badanie relacji pomiędzy poszczególnymi tekstami. Z intertekstualnością związane są koncepcje dotyczące związków i zależności literackich.
Koncepcja intertekstualnością Ryszarda Nycza
Ryszard Nycz definiuje intertekstualność jako ten aspekt ogółu własności i relacji tekstu, który wskazuje na uzależnienie jego wytwarzania i odbioru od znajomości innych tekstów. Wychodzi z założenia, że intertekstualność jest kluczową kategorią opisu literatury postmodernistycznej. Proponuje uwzględnić relacje nie tylko z tekstami literackimi, ale również plastyką, muzyka, architekturą itp. Według Ryszarda Nycza autor tekstu zazwyczaj sygnalizuje wyznaczniki intertekstualne. Nycz dzieli je na trzy grupy:
• Presupozycje – występują np. w parodiach. Zadaniem czytelnika jest uwzględnić inne sądy niż te, które pojawiają się w tekście.
• Anomalie – w przypadku anomalii wyznacznikiem intertekstualności jest realizacja przez tekst właściwości charakterystycznych dla innego typu tekstów.
• Atrybucje – są to miejsca niezrozumiałe, niespójne, dysharmonijne, które zazwyczaj sygnalizują w tekście występowanie intertekstualności.
Koncepcja intertekstualności Edwarda Kasperskiego
Edward Kasperski sądzi, że problem istnienia związków literackich narodził się w okresie romantyzmu, kiedy to twórcy tacy jak Adam Mickiewicz, czy Seweryn Goszczyński opowiadali się za literaturą narodową, wolną od wpływów. Innego zdania był Cyprian Kamil Norwid, dla którego związki literackie były niezbędne, aby literaturze polskiej nie zaczął grozić zastój. Kasperski wyróżnia następujące typy związków literackich:
• kontakty pisarzy różnych narodowości (np. Adam Mickiewicz i Aleksander Puszkin)
• przekłady
• przeniknięcie tematyki literatury danego kraju do literatury innego
• zapożyczenia kulturowe
Edward Kasperski neguje również istnienie archetekstu, czyli tekstu, który stanowił podstawę kultury i dziejów ludzkości (dla Brunona Schulza była to "Biblia").
Koncepcja intertekstualności Henryka Markiewicza
Przez intertekstualność Henryk Markiewicz rozumie interakcję tekstową, która wytwarza się wewnątrz jednego tekstu. Markiewicz uważa również, że problem związków i zależności w literaturze istniał już w starożytności, na dowód czego przytacza słowa Terencjusza: "Nic nie zostało powiedziane, co nie zostało powiedziane już wcześniej". Za wyznaczniki intertekstualności Henryk Markiewicz uważa:
• wymienianie prototypu wprost (np. w tytule dzieła – "Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego, jako aluzja do "Boskiej komedii" Dantego)
• umieszczenie cytatów
• nawiązania do prototypu w treści dzieła
Koncepcja intertekstualności Gerarda Genette’a]
Gerard Genette określa terminem transtekstualność wszystko, co łączy dany tekst z innymi tekstami i wyróżnia pięć typów relacji transtekstualnych:
• Intertekstualność – obecność jednego testu w drugim poprzez np. cytat, plagiat, aluzję
• Paratekstualność – występuje w tytułach, podtytułach, przedmowach
• Metatekstualność – jest to komentarz, który łączy dany tekst z innymi
• Hipertekstualność – zachodzi pomiędzy hipotekstem (tekstem wcześniejszym), a hipertekstem (tekstem późniejszym) np. w parodiach i pastiszu. Dla Genette’a "Ulisses" Joyce'a i "Eneida" stanowiły hiperteksty "Odysei" Homera
• Architekstualność – relacja zachodząca w obrębie gatunku.
Koncepcja wpływów i zależności w literaturze Wacława Borowego
Wacław Borowy uważa, że nie należy negować istnienia wpływów literackich gdyż są one zjawiskiem naturalnym i sami twórcy o nich mówią, np. Kazimierz Wierzyński wskazywał Leopolda Staffa i Juliana Tuwima jako swoich mistrzów. Zdaniem Borowego wielki talent potrafi wyrazić swoją oryginalność nawet jeśli tworzy pod wpływem innego twórcy. Wacław Borowy dzieli wpływy i zależności w literaturze na:
• Wpływy i zależności ideowe – definiuje je jako związek myśli (religijnej, filozoficznej, historycznej, psychologicznej). Za przykład dzieła pisanego pod wpływem ideowym podaje powieść "Pałuba" Karola Irzykowskiego, którego inspirował Schopenhauer. Zależności ideowe charakterystyczne są dla prądów literackich, np. klasycy tworzyli pod wpływem Horacego, bajroniści zaś inspirowali się Byronem.
• Wpływy i zależności techniczne – dotyczą podobieństwa budowy utworów, które należą do tych samych gatunków. Schematy techniczne, zdaniem Borowego, mogą być hamulcami dla oryginalności poety, gdyż nie pozwalają na indywidualizację talentu i zamykają w formę.
• Wpływy i zależności tematowe – widoczne są np. w klasycyzmie francuskim, który czerpał tematykę swoich dzieł z antyku.
• Wpływy i zależności stylistyczne – Borowy dzieli je na świadome i mimowolne. Uważa, że każdy z poetów dziedziczy styl pisarzy dawniejszych.
• Wpływy i zależności frazeologiczne – dotyczą zależności zwrotów danego pisarza od twórczości drugiego. Borowy dzieli je na umyślne, czyli takie, które ma rozpoznać czytelnik, nieumyślne i plagiatorskie. Do umyślnych zalicza cytaty hołdownicze.
Koncepcja lęku przed wpływem Harolda Blooma
Harold Bloom w pracy "Lek przed wpływem" ujmuje wpływ literacki jako pojęcie niejasne, wychodząc jednocześnie z założenia, że poeci usiłują uniknąć wpływów poprzedników choć równocześnie czerpią z nich inspirację. Aby odciąć się od swoich poprzedników poeci, zdaniem Blooma, wykonują następujące zabiegi:
• Clinamen – poetycka błędna interpretacja (język). Poeta próbuje odsunąć się od prekursora w taki sposób, aby czytając jego wiersze dokonać świadomie złej interpretacji.
• Tessera – proces "dopełnienia". Poeta czyta wiersze prekursora w taki sposób, aby przypisać jego terminom nowy sens.
• Kenosis – następuje wtedy, gdy poeta zupełnie zrywa ciągłość myśli, która łączyła go z prekursorem.
• Demonizacja – pojawia się, kiedy poeta tworzy wiersz mający na celu zatarcie oryginalności wiersza macierzystego.
• Aksesis – zabiegi poetyckie mające na celu pomniejszenie bogactwa twórczości prekursora.
• Apophrades – moment w końcowej twórczości poety kiedy to otwiera się ponownie na prekursora. Wydaje się wtedy paradoksalnie, że to poeta tworzył swego prekursora.

Bibliografia

Harold Bloom "Lęk przed wpływem", Warszawa 2002
• Wacław Borowy "O wpływach i zależnościach w literaturze", Kraków 1921
• Gerard Genette "Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia", przeł. A. Milecki, w: "Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia", pod red. H. Markiewicza, t. 4, cz. 2, Kraków 1992
• Edward Kasperski "Związki literackie, intertekstualność i literatura powszechna", w: "Teoria literatury w sytuacji ponowoczesności", Warszawa 1996
• Julia Kristeva "Słowo, dialog i powieść", tłum. W. Grajewski, w: M. Bachtin "Dialog – język – kultura", pod red. E. Czaplejewicza i E. Kasperskiego, Warszawa 1983.
• Henryk Markiewicz "Odmiany intertekstualności", w: "Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa", Warszawa 1989.
• Ryszard Nycz "Intertekstualność i jej zakresy", w: "Tekstowy świat", Warszawa 1995.

[link widoczny dla zalogowanych]

.








Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
NARRATOLOGIA
Forum Strona Główna -> ENCYKLOPEDIA WIEDZY WSZELAKIEJ
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Wszystkie czasy w strefie CET (Europa)  
Strona 1 z 1  

  
  
 Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu  


fora.pl - załóż własne forum dyskusyjne za darmo
Powered by phpBB © 2001-2003 phpBB Group
Theme created by Vjacheslav Trushkin
Regulamin